Szkodniki roślin sadowniczych
Co roku, mimo właściwej pielęgnacji, rośliny sadownicze mogą być atakowane przez liczne szkodniki - owady i roztocza, które mogą powodować pogorszenie plonów i osłabienie roślin. Skuteczność walki ze szkodnikami zależy od wyboru odpowiedniej metody i sposobu zwalczania, ograniczając ewentualne użycie środków chemicznych. Poniżej przedstawiamy niektóre, najczęściej występujące szkodniki roślin sadowniczych i metody ich zwalczania, zarówno ekologiczne jak i chemiczne. Podane nazwy preparatów do zwalczania szkodników są nazwami przykładowymi - nie są to wszystkie możliwe do zastosowania preparaty, staraliśmy się wybrać te najpopularniejsze.
Bawełnica korówka
Objawy: wiosną na korze pojawia się puszysty, kłaczkowaty biały nalot, poczynając od starszych gałęzi wokół starych blizn po cięciu i spękań kory, aż po młodsze przyrosty,
Przyczyna: mały, szaro-czarny pluskwiak wysysający sok z kory, jego kolonie pokryte są woskowatymi nićmi,
Atakowane rośliny: jabłonie, czasem grusze i pigwy, a także głogi, irgi i jarzębiny,
Zwalczanie: kolonie bawełnicy niszczyć ręcznie, powstałe rany na korze pokrywać balsamem sadowniczym, jeżeli jest konieczne zwalczanie chemiczne, to po kwitnieniu drzew opryskujemy preparatem Pirimor 500 WG,
Kistnik malinowiec
Objawy: owoce malin są robaczywe, zasychają i brązowieją przy szypułce, na dnie kwiatowym owocu żerują larwy,
Przyczyna: kistnik malinowiec (Byturus tomentosus) to niewielki brązowy chrząszcz wyjadający pąki kwiatowe,
Atakowane rośliny: maliny, jeżyny i ich mieszańce,
Zwalczanie: w słoneczne dni w okresie poprzedzającym kwitnienie strząsamy chrząszcze z roślin na płachtę, zbieramy je i wynosimy poza obręb działki, ewentualne opryski przeprowadza się przed kwitnieniem, gdy pąk kwiatowy rozluźnia się, preparatami Decic 2,5 EC, Talstar 100 EC (zwalcza jednocześnie przędziorki), wymienione preparaty można używać w temp. do 20°C,
Kwieciak jabłkowiec
Objawy: larwy chrząszcza wyjadają wnętrza pąków kwiatowych, płatki zasychają tworząc brązową kapsułkę osłaniającą larwę (fot. z lewej), wczesną wiosną z nadgryzanych pąków wypływają krople soku, uszkodzenia w postaci brązowych nacięć na działkach kielicha,
Przyczyna: Kwieciak jabłkowiec (Anthonomus pomorum L.) to niewielki, 5-cio milimetrowy chrząszcz barwy czarnej, larwy owalne, początkowo białawe z czarną głową, potem żółto-brązowe,
Atakowane rośliny: jabłonie, grusze,
Zwalczanie: wczesną wiosną (w okresie pękania pąków) wyłapujemy kwieciaka poprzez strząsanie go na płachtę, w późniejszym okresie usuwamy i niszczymy porażone pąki, zwalczanie chemiczne konieczne tylko w latach słabego kwitnienia (wtedy szkodnik może uszkodzić zbyt dużą ilość pąków), zabieg wykonujemy pomiędzy pękaniem pąków, a zielonym pąkiem kwiatowym przy użyciu preparatu Calypso 480 SC,
Mszyce
Objawy: zniekształcone i pozwijane liście, często lepkie, pokryte odchodami mszyc,
Przyczyna: pluskwiaki osiągające do 5 mm długości, występujące licznie na pędach i dolnej stronie liści, niektóre z pośród mszyc atakujących rośliny sadownicze przedstawiamy na fot. poniżej,
Atakowane rośliny: różne rośliny sadownicze (brzoskwinie, czereśnie, wiśnie, śliwy, grusze, jabłonie, leszczyna, orzech włoski, agrest, porzeczki, maliny, truskawki, winorośl), warzywne oraz ozdobne,
 Mszyca brzoskwiniowa |  Mszyca wiśniowa |  Mszyca śliwowo-trzcinowa |
Namiotnik jabłoniowy
Objawy: końce pędów z liśćmi drzewek, a nawet całe gałęzie, są otoczone gęstym oprzędem, w którym poruszają się liczne gąsienice, które szkieletują liście, tj. zjadają górną skórkę i miękisz, a nie naruszają skórki dolnej, mogą też zjeść całe liście i nawet uszkodzić zawiązki owoców, które więdną i opadają, przy nasadach liści widoczne miny wypełnione odchodami gąsienic,
Przyczyna: gąsienice namiotnika jabłoniowego, które wychodzą na żer od wiosny, od lipca pojawiają się motyle, które mają śnieżnobiałe skrzydła z czarnymi kropkami, gdy motyl odpoczywa, skrzydła są ułożone wzdłuż ciała, samice składają jaja w złożach po kilkanaście sztuk, jesienią wylęgają się gąsienice i zimują pod tarczkami z osłonek jajowych aby kolejnej wiosny ponownie wyjść na żer,
Atakowane rośliny: jabłonie,
Zwalczanie: należy wykonać na początku różowego pąka jabłoni, czyli wtedy, gdy małe gąsience opuściły tarczki jajowe i rozpoczęły wędrówkę w poszukiwaniu młodych listków, pędy i młode liście należy dokładnie opryskiwać preparatami Decis 2,5 EC, Fastac 100 EC, Talstar 100 EC lub innymi, w uprawie amatorskiej przydatne będą też preparaty ABC przeciwko owadom na drzewach i krzewach owocowych AL
Nasionnica trześniówka
Objawy: owoce robaczywe, w miejscu złożenia jaja przez samicę, widać lekkie wklęśnięcie powierzchni skórki owocu,
Przyczyna: muchówka długości 5 mm posiadająca na powierzchni skrzydeł ciemne, poprzeczne paski, larwy białe, beznogie, długości 4 mm,
Atakowane rośliny: czereśnie, wiśnie,
Zwalczanie: zalecamy zwalczanie ekologiczne polegające na osłanianiu powierzchni ziemi pod czereśniami i wiśniami gęstą siatką i zrywanie owoców z larwami aby nie dopuścić do zejścia larw szkodnika do gleby, w czerwcu muchówki wyłapujemy na pomarańczowe tabliczki lepowe, po zbiorze owoców przekopujemy glebę pod drzewami, w przypadku zwalczania chemicznego, termin zabiegu ustalamy na podstawie odłowów na pomarańczowych tabliczkach lepowych - zwalczamy 7 do 9 dni po wylocie pierwszych much i ponownie około 2 tygodnie później, podczas kolejnego nasilenia lotu (najczęściej przypada to na koniec pierwszej i trzecią dekadę czerwca), stosujemy Calypso 480 SC, należy nie zaprzestawać również systematycznego zbierania i niszczenia owoców z larwami,
Opuchlaki
Objawy: grupowo, w "gniazdach" truskawki więdną, a następnie zasychają; liście, ogonki liściowe i kora na pędach truskawek i malin uszkodzone żerowaniem chrząszczy - na brzegach liści widoczne nieregularne wgryzy,
Przyczyna: opuchlaki, drobne ryjkowce, z których najgroźniejszym jest opuchlak truskawkowiec, żerujące larwy opuchlaka niszczą korzenie różnych roślin, a dorosłe chrząszcze ogryzają liście, pączki, kwiaty, a nawet korę na cienkich gałązkach malin i truskawek, co prowadzi do ich usychania, podobne szkody powoduje opuchlak rudonóg,
Atakowane rośliny: truskawki, maliny, a także krzewy ozdobne, min. różaneczniki,
Zwalczanie: w razie masowego pojawienia się chrząszczy opryski wykonujemy dopiero po zbiorze owoców, należy dokładnie opryskać rośliny i powierzchnię gleby pod nimi preparatem Dursban 480 EC lub amatorskim ABC przeciwko owadom na drzewach i krzewach owocowych AL, zabieg należy powtórzyć dwa razy co 14 dni,
Owocnica jasna, Owocnica żółtoroga
Objawy: opadanie zawiązków powodowane przez żerujące wewnątrz nich larwy (na fot. larwa wewnątrz zawiązka),
Przyczyna: owocnica żółtoroga - niewielka błonkówka o długości 5 mm i czarnym ciele z żółtymi odnużami i czułkami, owocnica jasna jest nieco większa a jej ciało ma barwę żółtopomarańczową, larwy obu owocnic mają barwę zbliżoną do białej, z brązową głową,
Atakowane rośliny: śliwy, czasem wiśnie i czereśnie,
Zwalczanie: zrywanie i niszczenie zawiązków ze świeżymi wgryzami i wilgotnymi odchodami widocznymi na powierzchni zawiązka, ewentualne opryskiwanie przeprowadzamy tuż po opadnięciu płatków kwiatowych, jeżeli stwierdziliśmy przekroczenie progu szkodliwości na białych pułapkach lepowych (średnio ponad 60 owocnic na pułapkę), środkiem 480 SC,
Owocówka jabłkóweczka
Objawy: tunele wewnątrz owoców drążone przez gąsienice, na zewnątrz otworu widoczne brunatne odchody połączone przędzą (na fot.),
Przyczyna: owocówka jabłkóweczka (Carpocapsa pomonella L.) to motyl o skrzydłach rozpiętości do 2 cm, pierwsza para skrzydeł brunatnopopielata z falistymi przepaskami, druga para oliwkowopopielata, gąsienice o długości 15 mm przybierają barwę od białej do różowej, poczwarki brązowe ulokowane w kolebkach, w zagłębieniach kory,
Atakowane rośliny: jabłonie, grusze,
Zwalczanie: na działkach powinno wystarczyć zrywanie i niszczenie owoców z gąsienicami oraz wyłapywanie gąsienic na opaski z papieru falistego, które zakładamy na pniach pod koniec czerwca, ewentualne zwalczanie chemiczne prowadzimy w okresie intensywnego lotu i składania jaja (około połowy czerwca), w celu określenia terminu i intensywności lotu motyli stosujemy pułapki feromonowe, stosuje się takie preparaty jak Insegar 25 WP (na początku lotu motyli), Calypso 480 SC, Steward 30 WG (w okresie masowego lotu), Spin Tor 480 SC, Spin Tor 240 SC (w stadium "czarnej główki"),
Owocówka śliwkóweczka
Objawy: robaczywienie zawiązków i dojrzewających owoców, zanieczyszczone odchodami gąsienic, na owocach widoczne otwory po wyjściu gąsienic,
Przyczyna: owocówka śliwkóweczka (Laspeyresia funebrana Tr.) - niewielki motyl o rozpiętości skrzydeł 12 do 14 mm, skrzydła pierwszej pary są szare z ciemnymi plamami w części końcowej, tylne skrzydła jaśniejsze, szarobrązowe, gąsienica biała z czarną głową, pod koniec rozwoju intensywnie różowa, osiąga do 12 mm długości,
Atakowane rośliny: śliwy, ałycza, brzoskwinie, morele, rzadko wiśnie i czereśnie,
Zwalczanie: wyłapywanie gąsienic na opaski z papieru falistego, które zakładamy na pniach od połowy sierpnia, zbieranie i niszczenie owoców z żerującymi gąsienicami zapobiegnie dalszemu rozwojowi szkodników, zwalczanie chemiczne w okresie intensywnego lotu i składania jaja (około połowy maja), stosuje się takie preparaty jak Insegar 25 WP (na początku lotu motyli), Calypso 480 SC, Steward 30 WG (w okresie masowego lotu), Spin Tor 480 SC, Spin Tor 240 SC (w stadium "czarnej główki"),
Piędzik przedzimek
 Gąsienica piędzika  Opaska lepowa do wyłapywania samic motyla |
Przyczyna: jasnozielone gąsienice piędzika przedzimka, motyla który pojawia się późną jesienią, kiedy praktycznie nie ma już naturalnych wrogów, raz na kilka lat owady te występują masowo i mogą ogołocić drzewa z liści,
Atakowane rośliny: jabłonie, grusze, śliwy, wiśnie, czereśnie, a także gatunki ozdobne, min. wiązy,
Zwalczanie: jesienią samice szkodnika odbywają wędrówkę w górę pni drzew aby w ich koronach złożyć jaja, wykorzystując tę właściwość i zwalczając szkodnika w tym okresie, możemy uniknąć konieczności stosowania oprysków wiosną - na przełomie września i października na pniach montujemy pułapki lepowe w postaci papierowego lub foliowego lejka pokrytego od spodu substancją klejącą, opasającego pień drzewa, pułapki te zatrzymają wędrujące w górę pnia samice, jeżeli w wyniku zaniechania tego zabiegu w okresie wiosennym gąsienice piędzika przedzimka wystąpią masowo, konieczne może okazać się wykonanie oprysków, opryski wykonujemy w okresie tuż przed kwitnieniem, gdy wylęgną się już wszystkie gąsienice, pomocne będą takie preparaty jak min. Decis 2,5 EC oraz Talstar 100 EC (pozwala zwalczyć jednocześnie przędziorki i pordzewiacza śliwowego),
Przędziorki
Objawy: liście matowieją, na ich powierzchni pojawiają się białe kropki, z czasem liście żółkną i przedwcześnie opadają, czasem są pokryte cienką pajęczyną, drzewa słabiej kwitną i owocują,
Przyczyna: przędziorek owocowiec, przędziorek chmielowiec, przędziorek głogowiec - drobne roztocza (wielkość poniżej 1 mm),
Atakowane rośliny: wiele różnych roślin ogrodowych, w tym drzewa i krzewy owocowe, często jabłonie i śliwy,
 złoża jaj p. owocowca |  uszkodzenia liści |  przędziorek głogowiec |
Roztocz truskawkowy
Objawy: zmniejszenie liści i całych krzewinek truskawek, drobnienie i nie dojrzewanie owoców,
Przyczyna: niewielki (0,2 mm) pajęczak,
Atakowane rośliny: truskawki,
Zwalczanie: nie pobieranie sadzonek ze starych roślin, usuwanie i niszczenie roślin opanowanych przez szkodnika, ewentualne zwalczanie chemiczne na działkach możemy przeprowadzić po zbiorze owoców i wykoszeniu liści preparatem Sanmite 20 WP,
Słonkowiec orzechowiec
Objawy: robaczywiejące orzechy, na powierzchni orzechów widoczne okrągłe otwory, zmniejszenie plonów, na początku maja można zauważyć żerujące na liściach leszczyny chrząszcze,
Przyczyna: chrząszcze z rodziny ryjkowcowatych, żółtawe, beznogie larwy chrząszczy wyjadają wnętrze owoców,
Atakowane rośliny: leszczyna,
Zwalczanie: zwalczanie rozpoczynamy w połowie maja, gdy chrząszcze zaczynają składać jaja, do oprysku wykorzystać preparat Decis 2,5 EC, oprysk powtarzamy po około dwóch tygodniach, w sierpniu zbieramy i niszczymy robaczywe orzechy, które przedwcześnie zwiędły i opadły z gałęzi,
Szpeciele
 uszkodzenia na liściach orzecha włoskiego  liście gruszy uszkodzone przez wzdymacza gruszowego |
Objawy: mogą być różne w zależności od gatunku szkodnika, wiosną występuje marszczenie blaszki liściowej, słaby rozwój pąków liściowych i kwiatowych, zahamowanie wzrostu młodych drzew, jasnozielone pęcherzyki na liściach, latem ordzawienie zawiązków wokół kielicha, przebarwienie i ordzawienie spodniej strony liści, jesienią ordzawienie owoców przy kielichu, brunatne pęcherze i przebarwienia liści,
Przyczyna: mikroskopijne szpeciele, takie jak pordzewiacz jabłoniowy, pordzewiacz śliwowy, wzdymacz gruszowy, podskórnik gruszowy, pleśniowiec orzechowiec,
Atakowane rośliny: różne drzewa i krzewy, w tym jabłonie, śliwy i grusze, winorośl, orzechy włoskie,
Zwalczanie: w uprawach amatorskich ogranicza się do wykonywania lustracji zimowych w sadach i usuwania porażonych liści i pędów, przy dużych nasileniach występowania szkodników w stosunku do niektórych szpecieli pomocny będzie Talstar, zabiegi powtarza się w ciągu sezonu (ze względu na założoność problemu o termin przeprowadzania zabiegów i inne środki do zwalczania szpecieli proszę pytać w sklepach), pilśniowca orzechowca, atakującego orzechy włoskie, w ogóle nie zwalcza się chemicznie, poprzestając na usuwaniu zaatakowanych liści w czerwcu i na początku lipca,
Wielkopąkowiec porzeczkowy
Objawy: pąki nienaturalnie powiększone, nie rozwijają się,
Przyczyna: wielkopąkowce porzeczkowe (Cecidophyopsis ribis) to mikroskopijne roztocza żerujące w pąkach, mogą przenosić chorobę wirusową - rewersję,
Atakowane rośliny: porzeczki czarne,
Zwalczanie: systematycznie usuwać i niszczyć porażone pąki lub pędy z pąkami, na działkach nie zaleca się zwalczania chemicznego,
Zwójkówki liściowe
Objawy: młode liście z powygryzanymi drobnymi otworami, uszkodzone pąki kwiatowe w podobny sposób jak przez kwieciaka jabłkowca, później - podłużne liście zwinięte są w "cygaro" i oplecione, na powierzchni owoców pojawiają się płytkie, ale szerokie jamy, które z czasem korkowacieją,
Przyczyna: zwójkówki są małymi motylami, wiosną, po rozwinięciu się pąków, larwy zwójkówek oplatają przędzą zawiązki liści i owoców, liście w oprzędzie są zwykle zwinięte, a młode owoce nadgryzione,
Atakowane roliny: jabłonie, a także śliwy, porzeczki, maliny,
Zwalczanie: podajemy przykład zwalczania na jabłoni - opryski należy wykonać przed kwitnieniem (w okresie zielonego lub na początku różowego pąka), w okresie wzrostu zawiązków do ich czerwcowego opadania, oraz w okresie wzrostu owoców po czerwcowym opadaniu zawiązków (w lipcu), późne odmiany można dodatkowo opryskiwać w II połowie sierpnia i we wrześniu preparatem amatorskim ABC przeciwko owadom na drzewach i krzewach owocowych AL,
Zobacz również tematy pokrewne:
Opracowano na podstawie: K. wiech, Terminarz Ochrony Roślin na 2009r., Działkowiec, Warszawa 2009; K. Wiech, Szkodniki Drzew Owocowych, Plantpress Sp. z o.o., Kraków 1999; K. Wiech, Ekologiczna ochrona roślin, Działkowiec, nr 3/2004, s. 62; K. Wiech, Zalecenia ochrony roślin na działkach, Działkowiec, nr 2/98, s. 24 -29; P. Syga, Łap szkodnika na lep, Kwietnik, nr 10/2004, s. 50 - 51; C. Brickell, Wielka Encyklopedia Ogrodnictwa, Muza S.A., Warszawa 1994, s. 550 - 558; Program Ochrony Roślin Sadowniczych na rok 2004, Plantpress Sp. z o.o., Kraków 2004, a także materiałów reklamowych producentów środków ochrony roślin.
