Słoneczniki - odmiany i uprawa
Słoneczniki (Helianthus) należą do rodziny astrowatych (Asteraceae). Nazwa łacińska Helianthus wywodzi się od dwóch słów greckich : helios, oznaczającego słońce, oraz anthos, czyli kwiat. Przyczyną takiego nazewnictwa jest prawdopodobnie to, iż kwiatostany słoneczników przypominają tarczę słońca, oraz fakt, iż kwiatostany kierują się zawsze ku słońcu, naśladując jego bieg. Ze względu na różnorodność odmian słoneczników, oraz fakt iż występują zarówno słoneczniki jednoroczne, jak i wieloletnie, poniższy tekst jest podzielony na nastepujące części :
Odmiany słoneczników jednorocznych
Słonecznik zwyczajny (Helianthus annus) jest uważany za jeden z najbardziej okazałych kwiatów lata. Dorasta on do 3,5 m wysokości, a jego kwiatostan, zwany koszyczkiem, może mieć nawet ponad 50 cm średnicy, co czyni go największym wśród kwiatów jednorocznych. Środek kwiatostanu wypełniają kwiaty rurkowate, różniące się barwą w zależności od odmiany. Otoczony jest on przez kwiaty języczkowate, zwane popularnie języczkami, najczęściej barwy żółtej. Okres kwitnienia trwa od lipca do października, w zależności od terminu siewu. Na potrzeby ogrodnictwa i bukieciarstwa wyhodowano wiele odmian ozdobnych słonecznika, różniących się siłą wzrostu i barwami. Oto niektóre odmiany spotykane w Polsce : 
Abendsonne - odmiana tworząca dość liczne pędy boczne, zwieńczone koszyczkami o średnicy 8 do 15 cm, w barwie czerwonobrązowej z żółtymi końcówkami płatków, osiąga wysokość do 2 m,
Giganteus - odmiana tworząca tylko jeden pęd z dużym kwiatostanem barwy żółtej i średnicą koszyczka do 25 cm, może osiągać ponad 2 m wysokośći,
Goldener Neger - odmiana silnie się rozgałęziająca z żółtymi kwiatostanami osiągającymi średnicę około 20 cm, wysokość do 3 m,
Hohe sonnegold - tworzy niewiele pędów bocznych, kwiaty pełne, pomarańczowożółte, wysokość do 160 cm,
Floristan - tworzy nierozgałęzione pędy zakończone czerwono-brązowo-żółtymi koszyczkami o srednicy do 15 cm, wyróżnia się ząbkowanymi liściami, wysokość do 120 cm,
Prado Red - odmiana o kwiatach barwy silnie czerwonej,
Sonnengold - kwiaty złotożółte, pełne lub półpełne, wysokość 50 do 60 cm,
Sunrich Lemon - odmiana nie rozgałęziająca się o kwiatostanach barwy brązowej z siarkowożółtymi języczkami i średnicy do 20 cm, wysokość do 150 cm,
Sunrich Orange - pędy nierozgałęzione, sztywne i grube, osiągające długość 80 do 120 cm, kwiatostany z ciemnobrązowym środkiem i pomarańczowożółtymi płatkami,
Valentin - odmiana tworząca wile rozgałęzień zakończonych kwiatostanami osiągającymi do 15 cm średnicy z brązowoczarną tarczą otoczoną cytrynowymi języczkami, wysokość do 150 cm.
 Prado Red |  Sonnengold |  Sunrich Orange |
Warunki uprawy słoneczników jednorocznych
W ogrodzie ze słoneczników można tworzyć grupy lub sadzić je pojedynczo. Ponieważ są roślinami miododajnymi, mogą być również siane na pozytek pszczół. Istnieją odmiany przeznaczone głównie na kwiat cięty, jak i odmiany nadające się do uprawy w doniczkach i pojemnikach.
Stanowisko dla słoneczników powinno być silnie nasłonecznione i w miarę możliwości, osłonięte od wiatru. Rośliny te potrzebują dużej ilości składników pokarmowych - wymagają gleby średniowilgotnej, żyznej i dobrze nawiezionej. Należy im zapewnić odpowiednie ilości potasu oraz mikroelementów - boru i molibdenu. Po wytworzeniu 2 par liści rośliny dobrze jest zasilić nawozem wieloskładnikowym z mikroelementami w ilości 30 g na m². W czasie wzrostu, do momentu tworzenia koszyczków, można je dodatkowo dokarmiać siarczanem potasu, rozsypując nawóz na grzędy i lekko mieszając go z wierzchnią warstwą ziemi.
Słoneczniki raczej źle znoszą przesadzanie, dlatego też wysiewamy je od razu na miejsce stałe, w drugiej połowie kwietnia (gdy nie ma już obawy wystąpienia przymrozków) lub w maju. Umieszczamy razem po 4-5 nasion, a po wzejściu siewek pozostawiamy tylko jedną, najsilniejszą. Odmiany wysokie powinny rosnąć w rozstawie 50 x 75 cm, niskie zaś 25 x 50 cm. Nasiona umieszczamy na głębokości 2 do 3 cm, dzieki czemu zapobiegniemy wydziobaniu ich przez ptactwo.
Słoneczniki bedą kwitły od lipca do września. Kwitnienie można opóźnić o około 3 tygodnie poprzez uszczknięcie wierzchołków nad trzecią parą liści, gdy pędy osiągną wysokość 25 do 30 cm.
Odpowiednio pielęgnowane słoneczniki są rzadko atakowane przez szkodniki i choroby. Liście i stożki wzrostu roślin mogą być objadane przez ślimaki. Wiosną na młodych liściach i wierzchołkach pedów mogą pojawić się również mszyce, które należy zwalczać preparatami mszycobójczymi, takimi jak Decis czy Pirimor. Uprawa słoneczników może być również zaatakowana przez choroby grzybowe, takie jak szara pleśń oraz mączniak prawdziwy. W tym przypadku pomoże stosowanie preparatów grzybobójczych, takich jak Euparen czy Rovral.
Słoneczniki rosnące na terenie ogródków działkowych w Sopocie. Lato 2005 r.
Słoneczniki bylinowe
Oprócz słoneczników jednorocznych, w ogrodach można spotkać również słoneczniki bylinowe. Oto niektóre gatunki wieloletnie :
Słonecznik dziesięciopłatkowy (Helianthus decapetalus) - roślina o słabo rozgałęzionych pędach, kwiatostany barwy żółtej o średnicy 8 cm, kwitnie od sierpnia do października, wysokość do 150 cm, uprawiany głównie na kwiat cięty,
Słonecznik szorstki (Helianthus rigidus) - rozgałęzia się średnio silnie, kwiatostany o średnicy około 8 cm, kwitnie od sierpnia do września, wysokość do 180 cm,
Słonecznik miękki (Helianthus mollis) - roslina kutnerowato owłosiona, kwiatostany umieszczone na pojedynczo rosnących pędach, osiągających wysokość do 1 metra, ten gatunek jako jedyny toleruje gleby piaszczyste,
Słonecznik wierzbolistny (Helianthus salicifolius) - u tego gatunku kwiatostany rozwijaają się bardzo późno i są niewielkie, główną jego ozdobą są liczne, gęste, wąskie liście o długości 15 do 40 cm, roślina rośnie szybko, osiąga wysokość do 3 metrów,
Słonecznik bulwiasty (Helianthus tuberosus) - roślina o silnych łodygach, rozgałęziających się w górnej części i zwieńczonych kwiatostanami barwy żółtej o średnicy 6 do 8 cm, osiąga wysokość do 2 metrów, posiada bogate w wielocukry bulwy, które mogą być spożywane po upieczeniu bądź stanowić paszę dla zwierząt,
Słonecznik olbrzymi (Helianthus giganteus) - jest to jedna z naajwiększych bylin (wysokość do 3 metrów), kwiatostany w postaci drobnych, licznych koszyczków pojawiają się w sierpniu i utrzymują się aż do pierwszych przymrozków.
Słoneczniki bylinowe można sadzić pojedynczo lub w grupach na trawnikach, w parkach, często również nad brzegami wód. Podobnie jak słoneczniki jednoroczne, wymagają gleby żyznej i średnio wilgotnej. Rozmnażać je można wiosną poprzez sadzonkowanie lub przez podział. Odstępy pomiędzy sadzonymi roślinami powinny wynosić 80 do 100 cm. Wszystkie opisane powyżej słoneczniki bylinowe można pozostawić na zimę w ziemi. Istnieją jednak gatunki mniej odporne na mrozy (np. słonecznik czerwonawy), ktorych kłącza należy wykopać jesienią i przechować w piwnicy, bądź w przypadku pozostawienia na zimę w gruncie, rośliny trzeba dobrze okryć.
Tekst napisany na podstawie : Kwiaty, nr 2/99, s. 6 do 8, oraz Mój Piękny Ogród, nr 5/99, s. 48 i nr 7/99 s. 32.
