Skalniak w ogrodzie
Jako ogród skalny wyobrażamy sobie z reguły niewielki, dobrze nasłoneczniony i bardzo ozdobny fragment ogrodu, obsadzony głównie roślinami wysokogórskimi. Zakładając ogródek skalny musimy uwzględnić specyficzne wymagania środowiskowe roślin skalnych, a także we właściwy sposób dobrać gatunki aby uzyskać odpowiedni efekt ozdobny.
Wybór roślin do ogrodów skalnych
  zobacz powiększenie |
Do ogródków skalnych mają zastosowanie przede wszystkim rośliny wysokogórskie. Są to różnego rodzaju byliny, rośliny cebulowe, bulwiaste, zielne, a także karłowe i płożące się iglaki. W naturze rośliny wysokogórskie rosną z reguły na glebach ubogich i przepuszczalnych, oraz poddawane są działaniu ekstremalnych warunków - silnego słońca, wiatrów, zmian temperatury. Ich poduszkowaty lub dywanowy pokrój oraz drobne, mięsiste, kutnerowate lub skórzaste liście chronią je przed utratą wody i wysuszeniem przez słońce, a rozległy, płytki system korzeniowy ułatwia zaopatrzenie w wodę i składniki pokarmowe.
Dobierając gatunki do ogrodu skalnego warto zwrócić uwagę na kilka aspektów. Zapewne większości z nas zależy, aby skalniak stanowił atrakcyjną ozdobę naszego ogrodu przez większą część roku. Dlatego warto posadzić tutaj rośliny, które będą ozdobne w różnych porach roku. Efekt ten jest trudno osiągnąć tworząc skalniak monotematyczny, złożony z roślin należących do określonej grupy (np. wyłącznie jednorocznych, cebulowych, bylinowych lub wrzosowatych). Dlatego też polecamy stworzenie skalniaka mieszanego, złożonego z gatunków należących do różnych grup.
Kolejnym czynnikiem gwarantującym dekoracyjność jest zestawienie roślin pod względem kontrastu - zarówno ich kształtu jak i barwy. W przypadku roślin kwitnących, musimy wziąść pod uwagę termin i długość kwitnienia. Dobrze jest, jeżeli kwiaty pojawiają się kolejno w różnych porach roku, a kwiaty roślin kwitnących w tym samym okresie - kontrastują pomiędzy sobą, dzięki czemu rabata będzie różnokolorowa. Zwróćmy też uwagę na ulistnienie, bo w okresie gdy rośliny nie kwitną, to właśnie ich liście będą stanowiły ozdobę naszego skalniaka.
Chociaż ogródki skalne zakłada się z reguły w miejscach nasłonecznionych, nie oznacza to, że jeżeli nie posiadamy miejsca dobrze nasłonecznionego, to jesteśmy skazani na porażkę. Istnieje wiele roślin nadających się na skalniaki, które dobrze znoszą albo wręcz preferują nieco cienia. Oto propozycje niektórych roślin, jakimi możemy obsadzić ogródek skalny:
Dobór miejsca i przygotowanie gleby
Idealny ogród skalny będzie położony na południowym, dobrze oświetlonym stoku wzniesienia, osłoniętym od wiatrów. Położenie na wzgórku zapewni właściwy odpływ wody. Jeżeli ogródek skalny zdecydujemy się założyć na terenie płaskim, konieczne będzie wykonanie drenażu. W sąsiedztwie skalniaka nie powinno być wysokich drzew. Drzewa będą uniemożliwiać odpowiednie nasłonecznienie skalniaka, a opadające z ich gałęzi krople deszczu przyczynią się do gnicia roślin skalnych.
Nasz skalniak nie powinien być jednak jedynie wzgórkiem o ściśle geometrycznych kształtach, naszpikowanym przypadkowo znalezionymi kamieniami. Poza kamienną skarpą, ogródek skalny może przybrać formę murka oporowego, małego tarasu, czy dróżki zagłębionej w wąwozie. W ten sposób nie tylko urozmaicimy teren i przyczynimy się do naturalistycznego wyglądu skalniaka, ale również stworzymy różne warunki nasłonecznienia na zboczach. Linie murków powinny być płynne, a skarpy nie tylko proste, ale również swobodnie ukształtowane. Przynajmniej niektóre kamienie powinny mieć kanciaste brzegi, dzięki czemu będą przypominać odłamki skał. Rośliny szczególnie wrażliwe na nadmiar wilgoci w podłożu warto posadzić w szczelinach pionowych ścian murków, z których woda szybko ucieka.
Większość roślin skalnych wymaga gleb dobrze przepuszczalnych. Zwykłą ziemię ogrodową możemy przystosować na potrzeby uprawy roślin ogrodu skalnego, mieszając ją w równych częściach z torfem i gruboziarnistym piaskiem. Korzystny będzie również dodatek żwiru, który zapewnia szybki odpływ wody, co jest szczególnie ważne dla roślin wrażliwych na nadmiar wilgoci.
Pamiętajmy aby glebę uwolnić od występowania chwastów. W tym celu, na co najmniej dwa tygodnie przed terminem budowy skalniaka, glebę opryskujemy herbicydem, np. Roundup Ultra 360 SL. Dwutygodniowy okres pozwoli na przeniknięcie herbicydu do wnętrza chwastów i zniszczenie nie tylko ich części nadziemnych, ale również ich korzeni.
Dobór kamienia
Szczególne znaczenie dla wyglądu ogrodu skalnego będzie miał zastosowany kamień. Należy unikać skał miękkich, szybko ulegających wpływom atmosferycznym, takich jak kreda czy iły. Nieodpowiedni będzie także zbyt twardy kamień wulkaniczny, taki jak granit czy bazalt.
Najlepiej wybrać kamień występujący w okolicy, dzięki czemu będzie łatwiej sharmonizować go z otoczeniem. Doskonałym materiałem na skalniaki jest miękki i porowaty tuf wapienny. Skały takie zawierają liczne kieszenie powietrzne, a ich wielkość ułatwia transport i obróbkę. W stosunkowo miękkiej powierzchni tych skał z łatwością można wydrążyć zagłębienia dla roślin. Tuf wapienny zapewnia idealne warunki wielu roślinom, wymagającym bardzo dobrego drenażu. Niestety jest to materiał skalny szczególnie drogi.
Tańsze i nie mniej przydatne okażą się skały piaskowe, o wyraźnej warstwowej budowie. Zaletą stosowania skał warstwowych jest łatwość ich łupania. Budując ogród skalny możemy również stosować zwykłe skały wapienne.
Skały układamy zaczynając od największych, wokół których kolejno rozmieszczamy egzemplarze mniejsze. Jeżeli w sąsiedztwie układamy skały warstwowe, ich odłamki układajmy w taki sposób, aby warstwy biegły w tym samym kierunku i pod tym samym kątem. Kamienie zakopujemy na około 1/3 ich objętości i lekko odchylamy do tyłu. Zapewni to stabilność i pozwoli wodzie ściekać na podsypkę, a nie bezpośrednio na rośliny rosnące poniżej.
Sadzenie roślin
  |
Rozmieszczając rośliny na skalniaku pamiętajmy o zachowaniu właściwych odstępów pomiędzy nimi. Rośliny rosnące silnie lub ekspansywnie sadzimy w większej rozstawie lub pojedynczo, gdyż szybko się rozrosną. Gatunki o powolniejszym wzroście sadzimy gęściej, najlepiej w grupach, dzięki czemu od razu będą stanowiły wyraźny akcent. Nie zapomnijmy również o dobraniu roślin pod względem pokroju i kolorystyki, a także wymagań stanowiskowych, glebowych i świetlnych. W zakamarkach pod większymi kamieniami, pod nawisami skalnymi, lub w większych szczelinach w murkach, umieszczamy egzemplarze wymagające nieco cienia.
Gdy uznamy, że rośliny są właściwie rozmieszczone, możemy przystąpić do sadzenia. Z doniczek wyjmujemy je bardzo delikatnie i umieszczamy w wykopanych dołkach. Sadzimy na takiej głębokości, aby szyjka korzeniowa znajdowała się nieco nad poziomem ziemi. Następnie glebę wokół rośliny lekko ubijamy i rozsypujemy wierzchnią warstwę żwiru lub grubego piasku. Gdy cała powierzchnia skalniaka jest pokryta cienką warstwą piasku lub żwiru, rośliny podlewamy.
Nieco bardziej skomplikowane jest sadzenie roślin w szczelinach skalnych, pomiędzy kamieniami lub w szczelinach murków. Do takich nasadzeń wybieramy tylko sadzonki młode, z dobrze rozwiniętym systemem korzeniowym. Przed posadzeniem ich korzenie lekko skracamy. Jeżeli w szczelinie znajduje się stare podłoże lub resztki roślinne, należy je wydłubać, np. za pomocą łyżki. Na dnie oczyszczonej szczeliny umieszczmy mały kamyk, a na nim troche ziemi. Następnie w szczelinę wsuwamy korzenie rośliny, w taki sposób aby była ona skierowana na zewnątrz szczeliny. Korzenie przysypujemy cieńką warstwą ziemi i dociskamy następnym kamykiem. Jeżeli istnieje taka konieczność, możemy nasypać kolejną warstwę ziemi i umieścić powyżej następną roślinę.
Pielęgnacja skalniaka
Po założeniu skalniaka systematycznie sprawdzajmy stabilność konstrukcji kamiennych i murków, a także czy rośliny tkwią pewnie w podłożu. Szczególnie te posadzone w szczelinach. W niektórych miejscach może okazać się konieczne dosypanie ziemi. Dopóki rośliny się nie przyjmą, dobrze jest zapewnić im nieco obfitsze nawadnianie. Dla większości roślin skalnych podlewanie w późniejszym okresie jest konieczne jedynie w czasie suszy.
Opracowano na podstawie : C. Brickell, Wielka Encyklopedia Ogrodnictwa, Muza SA, Warszawa 1994, s. 189 - 201; Mój Ogród, Delta W-Z, Warszawa 1993, s. 38 39; A. Marosz, Zakładamy skalną rabatę, Działkowiec, nr 1/2004, s. 12 - 13; M. Szymczykiewicz, Skalniak w cieniu, Kwietnik, nr 10/2004, s. 40 - 42.
){kind=link}