Dalie, georginie - uprawa w ogrodzie
 U dalii anemonowych środek koszyczka wypełniony jest wyrośniętymi kwiatami rurkowatymi, tworzącymi wypukłą tarczę w środku kwiatostanu. Na fot. odm. "Unwins Centennial" Zobacz...  Dalie dekoracyjne to odmiany o kwiatostanach pełnych, złożonych niemal wyłącznie z płaskich i szerokich kwiatów języczkowatych, lekko wyginających się na brzegach. Na fot. odm. "Mystery Day". Zobacz...  Dalie kaktusowe tworzą kwiatostany pełne, o kwiatach języczkowatych ostro zakończonych i zwiniętych w rurkę. Na fot. odm. "Yellow Star". Zobacz...  Niezwykle ciekawie prezentują się pełne, kuliste kwiatostany dalii pomponowych, z kwiatami języczkowatymi zwiniętymi na całej swej długości. Na fot. odm. "Downham Royal". Zobacz... |
Dalie, zwane też czasem georginiami, to byliny tworzące podziemne bulwy korzeniowe. Rośliny te pochodzą z górzystych obszarów Meksyku i Gwatemali, a do Europy sprowadzono je w XIX wieku. Posiadając liczne walory przy jednocześnie niezbyt wygórowanych wymaganiach uprawowych, bardzo szybko stały się obiektem zainteresowań hodowców. Do pierwszych krzyżowań wykorzystano dalię zmienną (Dahlia pinnata), uzyskując w wyniku zabiegów hodowlanych, bardzo zróżnicowane rośliny - różniące się osiąganym wzrostem oraz kształtem, wielkością (kwiatostany niektórych odmian osiągają średnicę ponad 20 cm!) i barwą kwiatów. Kwiaty dalii prezentują się korzystnie nie tylko w dni słoneczne, ale też przy gorszej, pochmurnej lub nawet deszczowej pogodzie. Niewątpliwą zaletą dalii jest też długie kwitnienie - całe lato i jesień, aż do pierwszych przymrozków.
Najciekawsze grupy dalii
Różnorodność cech otrzymywanych odmian sprawiła, że dla uporządkowania, konieczne stało się wprowadzenie podziału dalii na grupy. Nowo powstające odmiany sprawiają, że podział ten cały czas ewoluuje. Zobaczymy to, gdy zajrzymy do archiwalnych numerów miesięcznika Działkowiec. Na łamach tego czasopisma w 1998 roku prezentowano podział dalii na 8 grup. W 2004 roku ukazał się artykuł autorstwa dr Agnieszki Krzymińskiej z AR w Poznaniu, w którym dalie były podzielone na 10 grup. Zaledwie 5 lat później, na łamach tego samego miesięcznika, Dr Dariusz Sochacki z ISK w Skierniewicach, zaprezentował podział dalii już na 13 grup.
Do najbardziej popularnych grup dalii można zaliczyć m. in. dalie dekoracyjne, o pełnych kwiatostanach. Ich języczkowate kwiaty (przez amatorów niepoprawnie nazywane płatkami) są szerokie i płaskie, zachodzą na siebie dachówkowato. Rośliny z tej grupy osiągają wys. od 100 do 160 cm, są więc dość wysokie. Do tej grupy należą takie odmiany jak "Bona", "Break Out", "Garden Wonder", "Honka Surprise", "Mystery Day", "Orange Nugget", "Perfection", "Wenus" i "Wiga".
Niemniej ciekawe są dalie pomponowe o pełnych, kulistych kwiatostanach, z kwiatami języczkowatymi zwiniętymi na całej swej długości. Rośliny z tej grupy osiągają od 100 do 140 cm. Znajdziemy tu takie odmiany jak "Downham Royal", "Kwiat jabłoni", "Nivea" i "Nati".
Kolejna ciekawa grupa to dalie kaktusowe. Tworzą one kwiatostany pełne o kwiatach języczkowatych ostro zakończonych i zwiniętych w rurkę. Te "kolczaste" kwiaty zapewne były inspiracją do nazwania tej grupy daliami kaktusowymi. Przeważnie są to rośliny osiągające od 100 do 160 cm wzrostu. Do tej grupy zalicza się odmiany "Aida", "Akita", "Bicola", "Chat Noir", "Colour Spectale", "Jeanne D'arc", "Kier", "Ozyrys", "Yellow Star".
Szczególną popularnością cieszą się także dalie anemonowe, u których środek koszyczka wypełniony jest wyrośniętymi kwiatami rurkowatymi, tworzącymi wypukłą tarczę w środku kwiatostanu. Okazy z tej grupy są przeważnie nieco niższe od wyżej omówionych, osiągając od 70 co 100 cm wysokości. Możemy tu wspomnieć takie odmiany jak "Comet", "Giunea" czy "Rock and roll".
Omawiając najpopularniejsze grupy dalii nie sposób pominąć dalii pojedynczych, o pojedynczym lub podwójnym okółku kwiatów języczkowatych, z wyraźną tarczą kwiatów rurkowatych. Są to najniższe, spośród opisanych tu dalii. Wysokość tych roślin zazwyczaj nie przekracza 70 cm. Do tej grupy wchodzą takie odmiany jak "Bambino", "Elf", "Reddy", "Sweetheart" czy "Yellow Hammer".
Te 5 grup wydaje się cieszyć największym, od lat niesłabnącym zainteresowaniem. Ale podczas wizyty w sklepie ogrodniczym naszą uwagę mogą też przykuć dalie kołnierzykowe, peoniowe, strzępiaste, storczykowe, grzybieniaste lub jeszcze inne.
Sadzenie i warunki uprawy
Dalie można uzyskać z siewu nasion. Nasiona wysiewamy w marcu do doniczek lub kuwet, przykrywamy cienką warstwą ziemi, zraszamy, nakrywamy folią i zapewniamy im temp. około 20°C. Gdy wykiełkują i osiągną około 1 cm, folię można zdjąć. Gdy siewki wytworzą po 4 listki, przepikowujemy je do małych doniczek lub pojemniczków (np. po jogurtach). Do ogrodu można je wysadzać od początku maja, pamiętając o uprzednim zahartowaniu.
Znacznie mniej kłopotliwe jest sadzenie karp zakupionych w sklepie ogrodniczym i na tą metodę decyduje się większość ogrodników amatorów. Podczas zakupów zwróćmy uwagę aby każda kupowana karpa miała przynajmniej jeden widoczny pąk (te bez pąków są bezużyteczne, gdyż nie wypuszczą pędów). Karpy dalii najlepiej sadzić od początku do połowy maja na głębokości około 5 do 7 cm.
Stanowisko w ogrodzie, na które wysadzimy rozsadę bądź posadzimy karpy dalii, powinno być słoneczne, ciepłe i osłonięte od wiatrów. Rośliny poradzą sobie też w lekkim półcieniu ale ich kwiaty będą mniej okazałe. Najlepsze są gleby przepuszczalne, próchnicze, dobrze uprawione, o odczynie obojętnym do lekko alkalicznego (pH 7,0 do 7,2). Należy natomiast unikać gleb ciężkich i podmokłych.
W czasie wegetacji roślinom zapewniamy regularne nawadnianie oraz nawożenie nawozami wieloskładnikowymi. Więdnięcie liści latem może świadczyć o zbyt skąpym nawadnianiu. Natomiast nadmierny rozwój zielonych liści, kosztem ubogiego kwitnienia, świadczy o przenawożeniu azotem. Wysokie odmiany trzeba też zabezpieczyć przed łamaniem pędów, podpierając je palikami. Paliki najlepiej wbić od razu po sadzeniu, aby w późniejszym okresie nie uszkodzić korzeni roślin. Jeżeli nie mamy pewności, czy posadzone odmiany będą się dobrze krzewić, gdy pędy osiągną wysokość od 10 do 15 cm, dobrze jest uszczknąć ich wierzchołki. W późniejszym okresie pamiętajmy o usuwaniu przekwitniętych kwiatostanów aby nie hamowały rozwoju kolejnych kwiatów. Dzięki tym zabiegom dalie powinny pięknie kwitnąć aż do pierwszych przymrozków.
Dalie nie są mrozoodporne. Dlatego ich karpy trzeba na zimę wykopywać i przechowywać w miejscu zabezpieczonym przed mrozem. Karpy wykopujemy jesienią, gdy pędy zostaną ścięte przez pierwsze przymrozki. Następnie oczyszczamy je z resztek ziemi u umieszczamy w ciepłym i suchym pomieszczeniu w celu lekkiego podsuszenia (zapobiegnie to gniciu karp w czasie przechowywania). Po podsuszeniu przechowujemy je w przewiewnym pomieszczeniu, ułożone w ażurowych skrzyneczkach, przykryte suchym torfem, piaskiem, trocinami lub choćby gazetami. W pomieszczeniu przechowalniczym należy utrzymywać temp. od 5 do 8°C. Podczas przechowywania warto od czasu do czasu sprawdzić stan karp i usunąć gnijące lub pokrywające się pleśnią.
Gdy nadejdzie wiosna, karpy dalii będzie można ponownie posadzić. Tuż przed sadzeniem warto je podzielić aby uzyskać większą liczbę roślin. Podczas dzielenia, pamiętajmy aby każda nowo uzyskana karpa miała co najmniej jeden pąk.
Opracowano na podstawie: B. Mika, Kwiat miesiąca - dalie, Działkowiec, Nr 9/1998, s. 9, A. Krzymińska, Sadzimy dalie, Działkowiec, Nr 5/2004, s. 14, D. Sochacki, Dalie, Działkowiec, Nr 9/2009, s. 15 - 17.
