Ustalanie właściwości gleby
Właściwości gleby znajdującej się w naszych ogrodach są jednym z ważniejszych czynników decydujących o możliwości powodzenia naszych upraw. W zależności od naszych potrzeb, a raczej od potrzeb roślin które chcemy uprawiać, możemy wpływać na jakość i zawartość gleby w naszym ogrodzie, min. stosując odpowiednie nawozy. Jednym z często popełnianych błędów jest nawożenie "na oko", co może przynieść skutki odwrotne od zamierzonych. Aby zmniejszyć ryzyko popełnienia błędu, należy ustalić rodzaj oraz właściwości gleby, na jakiej zamierzamy hodować rośliny - czyli wykonać testy glebowe.
Aby otrzymać pewne i precyzyjne wyniki, najlepiej jest pobrać próbki gleby i oddać je do badania w jednej z rolniczych stacji badawczych. Ponieważ jednak wykonanie tego typu badań wiąże się z koniecznością poniesienia określonych kosztów, wiele osób decyduje się samodzielnie ustalić właściwości gleby w swoim ogrodzie bądź na swojej działce. Poniżej postaramy się podpowiedzieć, w jaki sposób można samodzielnie wykonać proste testy glebowe.
Rodzaje gleby
Pierwszym elementem jaki możemy ustalić, to rodzaj gleby. Możemy mieć do czynienia z glebą lekką, średnią, lub też ciężką. W warunkach uprawy amatorskiej możemy ustalić kategorie agronomiczne gleby tzw. metodą palcową. Metoda ta polega na pobraniu próbki gleby do ręki i roztarciu jej pomiędzy palcami, przy jednoczesnym zaobserwowaniu wyglądu i zachowania się pobranej próbki. W określeniu właściwości gleby pomoże poniższa tabela, oraz fotografie.
| Rodzaj gleby | Właściwości gleby | Przydatność w uprawie |
| Gleba ciężka, gliniasta | po roztarciu silnie zabrudzi palce, w stanie wilgotnym jest lepka - będzie można ją formować w dowolne kształty | jest zasobna w składniki pokarmowe i ma dużą pojemność wodną, niestety jest mało przewiewna, nieprzepuszczalna i ciężka w uprawie - wartość użytkowa mała, gleba wymaga rozluźnienia |
| Gleba średnia, piaszczysto-gliniasta | Przy rozcieraniu wyczujesz obecność piasku, lekko pobrudzi palce, w stanie wilgotnym pozwoli się formować w grube wałki, łatwo ulegające przerwaniu | dobra zdolność magazynowania wody, umiarkowana przepuszczalność, średnio przewiewna, dobrze się nagrzewa, pod względem użytkowym ma największą przydatność |
| Gleba lekka, piaszczysta | łatwo się rozsypuje, nie jest lepka, przez co nie brudzi palców, nawet w stanie wilgotnym nie da się formować | cechuje ją duża przewiewność i przepuszczalność, mała pojemność wodna, szybko przesycha, a składniki pokarmowe są z niej łatwo wymywane, niska wartość użytkowa, jej właściwości można poprawić dodając materii organicznej |
Gleba gliniasta - zasobna w składniki pokarmowe, ale zbyt ciężka i nieprzepuszczalna, w stanie wilgotnym jest lepka i pozwala się formować
Gleba ilasta - jest żyzna i dosyć dobrze utrzymuje wodę, niestety łatwo się zbryla, w dotyku przypomina mydło,
Gleba torfowa - jest zasobna w materię organiczną i dobrze utrzymuje wodę, często bywa zbyt kwaśna, wymaga zatem wapnowania
Gleba wapienna - ma barwę jasną, jest płytka i kamienista, dobrze przepuszczalna i umiarkowanie żyzna
Gleba piaszczysta - gnieciona w palcach jest ziarnista, jej cząstki się nie zlepiają i nie brudzi rąk, jest sucha, lekka, przepuszczalna, mało żyzna, wymaga częstego nawożenia i nawadniania
Zobacz także: uprawa różnych rodzajów gleb
Odczyn gleby
Kolejną właściwością gleby, jaką należy ustalić przed rozpoczęciem nawożenia jest jej odczyn. Wskaźnik pH gleby jest wyznacznikiem jej kwasowości lub zasadowości. Odczyn obojętny to pH = 7. Odczyn pH większy od 7 oznacza, iż gleba jest zasadowa, a pH mniejszy od 7, iż gleba jest kwaśna. Odczyn gleby wpływa na rozpuszczalność składników mineralnych w glebie i na ich dostępność dla roślin. Wartość pH może również wpływać na gatunki i wielkość populacji organizmów żyjących w glebie. Większość roślin ogrodowych wymaga gleb o odczynie umiarkowanie kwaśnym o pH mieszczącym się pomiędzy 6,2 a 6,8. Istnieje również spora grupa gatunków wymagających podłoża bardziej kwaśnego.
Aby samodzielnie zbadać odczyn pH gleby musimy zakupić zestaw do badania współczynnika pH gleby, zawierający rurkę testową wypełnioną roztworem, który zmienia barwę po wymieszaniu z glebą. Rurkę wypełniamy ilością gleby określoną w instrukcji obsługi (np. 1/4), a następnie silnie potrząsamy, aby wymieszać roztwór z próbką gleby. Po wymieszaniu, należy odczekać aż ziemia opadnie na dno rurki, a płyn nabierze określonego koloru. Otrzymaną barwę porównujemy ze wzorcem dołączonym do próbki. Z reguły barwa pomarańczowa do żółtej oznacza glebę kwaśną, barwa jasnozielona - glebę o odczynie obojętnym, a ciemnobrązowa - glebę zasadową. Pamiętajmy jednak, że to tylko przykład barw - powinniśmy się posługiwać wzorcem dołączonym do pH-metru, który posiadamy, gdyż różne pH-metry mogą wskazywać różne zakresy barw. Uwaga - ponieważ wartość pH gleby jest zmienna, z reguły należy pobrać do badania kilka próbek pochodzących z różnych miejsc w ogrodzie.
Jeżeli okaże się, iż mamy glebę zbyt kwaśną, możemy ją zwapnować lub wzbogacić w materię organiczną zawierającą wapń, jak np. podłoże popieczarkowe. Jeżeli gleba jest zbyt zasadowa, możemy obniżyć jej pH, dodając kwaśnego podłoża lub jego mieszaniny z torfem wysokim, czy też zastosować nawóz zawierający siarkę.
Rośliny pomagające określić rodzaj gleby
W określaniu właściwości gleby w naszym ogrodzie, czy też na działce, może nam także pomóc obserwacja roślin pojawiających się samoistnie na terenie naszej działki. Stokrotki, koniczyna biała i margerytki pojawiają się na glebach nieurodzajnych i ubogich. Pojawianie się tych roślin wskazuje iż konieczne jest regularne zasilanie podłoża nawozami wieloskładnikowymi. Jeżeli natomiast w naszym ogródku rozprzestrzenia się pokrzywa, gorczyca polna, mokrzyca, żółtlica dronokwiatowa, czy też gwiazdnica pospolita, świadczy to o dużej zawartości azotu w glebie. Przy nawożeniu takiej gleby wybierajmy zatem tylko nawozy pozbawione tego składnika. Pojawianie się skrzypu, podbiału pospolitego lub jaskra rozłogowego, świadczy iż gleba jest podmokła i ciężka. W tym przypadku wskazane jest spulchnienie gleby oraz wymieszanie jej z piaskiem.
Opracowano na podstawie : C. Brickell, Wielka Encyklopedia Ogrodnictwa, Muza SA, Warszawa 1994, s. 522 - 523, Mój Ogród, Delta w-Z, Warszawa 1993, s. 12 - 13, oraz artykułów umieszczonych w Działkowcu, nr 10/2003, s. 58 i w Mój Piękny Ogród, nr2/99, s. 50 - 52.
