Cytrusy (Citrus)
Cytrusy, należące do rodziny rutowatych (Rutaceae), to drzewa i krzewy wydające popularne owoce cytrusowe, min. pomarańczę, cytrynę, limę i grejpfrut. Do cytrusów należą również nieco mniej znane u nas owoce, takie jak pompela, cytron, kumkwat, kalamondyna czy muraja.
Charakterystyczna budowa owocu to jagoda zrośnięta z kilku lub kilkunastu owocolistków. Miąższ jest bardzo bogaty w witaminy, zwłaszcza witaminę C. Owoce można spożywać na surowo, ale mają też szerokie zastosowanie w przemyśle spożywczym, perfumeryjnym i farmaceutycznym.
Liście tych roślin są ciemne i lśniące. Kwiaty barwy białej są woskowate, złożone wystających pręcików i pięciu podłużnych płatków wyginających się na zewnątrz.
Cytrusy pochodzą głównie z wsch. Azji. Są to rośliny zimozielone, bardzo wrażliwe na mrozy. Dlatego też uprawiamy je głównie w pojemnikach lub doniczkach w mieszkaniach. Na lato można je wystawić do ogrodu lub na taras, jesienią jednak muszą powrócić znów do pomieszczeń.
Polecane gatunki
Cytryna zwyczajna Citrus limon
małe drzewko o błyszczących owalnych liściach, kwiaty białe z domieszką purpury, owoce żółte o dł. od 5 do 10 cm
Grejpfrut Citrus paradisi
drzewo o kulistej koronie i ciemnozielonych owalnych liściach, kwiaty białe, woskowate, owoce duże, żółte, kuliste, o średnicy do 15 cm
Lima Citrus aurantiifolia
tworzy błyszczące, owalne liście o dł. 8 cm, kwiaty białe, woskowate, owoce zielone o średnicy 3 do 6 cm
Mandarynka Citrus reticulata
krzew lub małe drzewko o kolczastych gałęziach i lsniących, owalnych, ciemnozielonych liściach, kwiaty białe lub żółtopomarańczowe, owoce kuliste o średnicy do 8 cm
Pomarańcza chińska Citrus sinensis
drzewo o kolczastych gałęziach z błyszczącymi owalnymi liściami, kwiaty białe o mocnym zapachu, owoce pomarańczowe lub żółte, owalne do kulistych, o średnicy do 10 cm,
Pomarańcza miniaturowa Citrus mitis
rozpowszechniona jako miniaturowa pomarańcza nadająca się do hodowli domowej, cytrus ten jest wiecznie zielonym drzewkiem wyrastającym do 1,5m wysokości o białych, silnie pachnących kwiatach, owoce małe barwy pomarańczowej, są jadalne ale bardzo kwaśne
» nasiona dla Ciebie 
Pomarańcza gorzka Citrus aurantium
drzewo o kulistej koronie, liście owalne o dł. do 10 cm, kwiaty białe, woskowate, pachnące, owoce kuliste o średnicy do 8 cm
Warunki uprawy
Roślinom tym przede wszystkim należy zapewnić odpowiednią ilość światła - najlepiej ustaw je na parapecie południowego lub zachodniego okna, a latem wynieś na balkon. Od października do kwietnia rośliny wchodzą w stan spoczynku - w tym okresie powinny mieć nieco chłodniej, dobrze jest wtedy przestawić je w inne miejsce, o temp. ok. 10 do 15°C. Uwaga - zbyt nagłe zmiany oświetlenia lub temperatury mogą powodować żółknięcie i opadanie liści.
Ziemia powinna być próchnicza i lekko kwaśna o odczynie od 5 do 6,5 pH, a także przepuszczalna. W pierwszych latach uprawy dobrze jest przesadzać rośliny raz w roku, później rzadziej, co kilka lat, do doniczki o 2 do 3 cm szerszej od poprzedniej.
Rośliny podlewaj umiarkowanie. Podłoże w doniczce musi być zawsze lekko wilgotne ale nie mokre. Dlatego podlewaj regularnie, ale po podlaniu wodę z podstawki wylej (woda pozostająca w podstawce powoduje gnicie korzeni). Odpowiednią wilgotność podłoża pomaga utrzymać warstwa drenażowa umieszczona na dnie doniczki.
Wiosną i latem warto rośliny zraszać, co sprzyja ich wzrostowi. Jednak nigdy nie spryskuj liści nagrzanych przez słońce, gdyż mogą pojawić się na nich plamy.
Cytrusy rosną dość wolno, więc nie trzeba ich bardzo intensywnie nawozić. W pierwszym roku po posadzeniu w ogóle nie potrzebują zasilania, w następnych latach warto podawać im przez okres wegetacji (od kwietnia do końca października) nawóz płynny dla roślin doniczkowych. Nawozimy co dwa tygodnie. W razie żółknięcia młodych liści stosujemy nawożenie dolistne, używając tych samych nawozów co zwykle, ale w mniejszym stężeniu.
Cytrusy dobrze znoszą cięcie. Wskazane jest co jakiś czas skracać pędy kilkuletnich okazów o mniej więcej jedną trzecią długości. Ten zabieg sprawia, że roślina ładniej się krzewi i szybciej rośnie.
Uwaga: cytrusów nie możesz uprawiać w kuchni, jeżeli masz kuchenkę gazową. Opary gazu są dla nich bardzo toksyczne i powodują zamieranie roślin.
Rozmnażanie
Cytrusy możesz wyhodować z nasion, ale jedynie z tych, które pochodzą z dojrzałych i dorodnych owoców. Po wyjęciu pestek z owocu jak najszybciej umieść je w doniczkach z mieszaniną torfu i piasku (w proporcji 1:1), gdyż szybko tracą zdolność kiełkowania. Warto je przedtem lekko porysować żyletką lub przetrzeć papierem ściernym, aby lepiej chłonęły wodę. Aby wykiełkowały podłoże musi być stale wilgotne a temperatura nie może spaść poniżej 25&176C;. Efekt zobaczysz po upływie miesiąca, a może nawet szybciej. Niestety z reguły nasiona pobrane z owoców kupionych w sklepie nie dają tak dorodnych roślin, jak nasiona pochodzące od profesjonalnych hodowców. Dlatego też lepiej kupić wyselekcjonowane, wysokiej jakości nasiona.
Niestety uprawiając cytrusy z nasion dość długo będziesz musiał czekać aż pojawią się owoce. Dlatego też lepiej jest pobrać sadzonkę z rośliny, która już przeszła okres młodociany. Aby uzyskać sadzonkę wybierz jednoroczny pęd (pęd młody, ale już lekko zdrewniały), odetnij go i potnij na takie odcinki, aby każdy miał po 2 listki.
Następnie sadzonki umieść w doniczce wypełnionej piaskiem. Aby ułatwić im ukorzenianie się, przed posadzeniem zanurz końcówki pędów w ukorzeniaczu. Doniczkę włóż do torebki foliowej, by stworzyć roślinie wilgotny mikroklimat. Zrób w folii otwory, aby zapewnić wymianę powietrza. i postaw sadzonkę na parapecie, w miejscu jasnym, ale nie bezpośrednio nasłonecznionym. Dbaj o stałą wilgotność gleby. Roślina powinna się ukorzenić w ciągu 5 do 6 tygodni. Po tym czasie przesadź ją do doniczki z ziemią.
Problemy w uprawie
W przypadku niewłaściwego nawożenia może dojść do objawów powodowanych brakiem następujących pierwiastków:
magnez jego niedobór objawia się żółknięciem końców liści, przy czym u ich podstawy zachowuje się odwrócony zielony trójkąt
cynk niedobór cynku objawia się wiotczeniem młodych liści, które stają się bladożółte między żyłkami i w końcu obumierają, przy ciężkim niedoborze żółkną całe liście
mangan lub żelazo - niedobór któregoś z tych pierwiastków przyczynia się jasnego przebarwiania się przestrzeni pomiędzy żyłkami, ale całe liście zachowują kolor zielony i nie dochodzi do ich obumierania.
Jeżeli zauważysz występowanie powyższych objawów, zadbaj aby cytrusy nawozić nawozami zawierającymi łatwo przyswajalne formy wskazanych pierwiastków (najczęściej są to nawozy dolistne).
Cytrusy uprawiane w mieszkaniach mogą być również atakowane przez szkodniki. Najczęściej problemy sprawiają przędziorki oraz owady należące do grupy czerwców.
Opracowano na podstawie: Wielka ilustrowana encyklopedia roślin ogrodowych, Reader's Digest Przegląd Sp. z o.o., Warszawa 2004, s. 137 - 138 oraz M. Schubert, R. Herwig, Mieszkamy Wśród Kwiatów, PWRiL, Warszawa 1986, s. 167.
